Een interessant debat met Theodore Dalrymple gisteravond in LUX. In zijn inleiding hamerde de Britse psychiater annex publicist op het belang van eigen verantwoordelijkheid. In zijn praktijk zag hij talloze mensen voorbijtrekken zie zichzelf 'depressief' noemden; slechts drie hadden geklaagd dat ze 'ongelukkig' waren. Het eerste is een term voor een medische aandoening, waarvan oorzaak en zeker ook de verantwoordelijkheid voor de oplossing van het probleem bij de omgeving werd gezocht: ik ben depressief, dus geef mij medicijnen. Het tweede is een erkenning van de eigen verantwoordelijkheid voor de gemaakte keuzes in het leven; in deze formulering ziet de mens zich als subject, als zelfstandig individu met verantwoordelijkheid voor zijn eigen omstandigheid en situatie - niet als object, als willoos slachtoffer van externe factoren. Of als 'biljartbal', zoals jurist Ybo Buruma het later in wat eenvoudiger bewoordingen zou uitdrukken. [...]
Kern van het verhaal van Dalrymple, overigen een pseudoniem voor Anthony Daniels, is dat de behandeling van criminelen en verslaafden geschiedt vanuit een mechanische wereldvisie die de behandelden reduceert tot slachtoffers zonder vrije wil of verantwoordelijkheid voor keuzes in heden en verleden. Deze zienswijze kreeg flinke kritiek van Reinout Wiers, hoogleraar experimenteel psychologisch onderzoek naar verslaving bij jeugdigen aan de Radboud Universiteit. Die stelde dat Dalrymple tegen denkbeeldige vijanden vecht: in de wetenschap werd tot in de jaren zeventig weliswaar een model gehanteerd dat de omgeving overmatige invloed toedichtte, maar daar is in de laatste decennia al geen sprake meer van. Naast omgevingsinvloeden spelen psychologische en genetische factoren mee, en met name recente bevindingen over genetische kenmerken en psychologische processen ondergraven volgens Wiers de kern van Dalrymple's kritieken. Jongeren met een bepaald genotype zijn meer dan tienmaal zo gevoelig voor drugsverslaving dan anderen, zodra ze softdrugs gaan gebruiken. Zelfs als ze nog niet in fysiologische zin verslaafd zijn, blijven ze verkeerde keuzes maken omwille van psychologische karaktertrekken, die in veel gevallen leidt tot hardnekkige verslaving. Moeten zij verantwoordelijk worden gesteld voor hun keuzes, als blijkt dat door genetische bepaaldheid hun vermogen om goede keuzes te maken juist sterk is verminderd?
Hoogleraar Ybo Buruma had minder aan te merken op de kern van Dalrymple's verhaal: eigen verantwoordelijkheid is de basis van het strafrecht, dus het pleidooi voor vernieuwde waardering ervan viel in goede aarde bij de jurist. Wel uitte Buruma kritiek op de functie die Dalrymple in het publieke en politieke debat speelt. Vier ministers lazen Dalrymple's boeken afgelopen zomer, weet Buruma; kun je nagaan wat diens invloed is. Uiteindelijk leiden Dalrymple's ideeën echter per saldo tot een roep om hardere repressie, terwijl een land wordt niet veiliger wordt van vollere gevangenissen.
Misschien wel het interessantst aan de avond was de conclusie die valt te trekken uit vergelijking van beide replieken. De relevantie van Dalrymple schuilt in zijn positie als aansprekend publicist die met zowel fictie als non-fictie het publieke debat over de aanpak van sociale problemen flink weet te beïnvloeden. Dat is het niveau waarop hij opereert, en als zodanig benaderde Buruma hem ook. Maar de scherpte van de avond bleek uiteindelijk te liggen in de meer wetenschappelijke kritiek van Reinout Wiers: verslavingszorg steekt niet zo in elkaar als Dalrymple denkt, en diens nadruk op invividuele verantwoordelijkheid is, gezien het belang van biologische en psychologische factoren, te groot. Dat zegt wellicht vooral iets over de afstand tussen het wetenschappelijke debat en de publieke/politieke discussie: Dalrymple ligt wél, en Wiers ligt níet op het nachtkastje van het halve kabinet. Iets dat je bijvoorbeeld de politiek, maar ook de wetenschap zelf mag aanrekenen.

• Nieuwe reactie toevoegen

(2 reacties)