Ze zijn gewend om een miljoenenpubliek te woord staan over de dreigende grieppandemie, om niet te zeggen het hele Nederlandse volk. Hun publiek in levende lijve treffen overkomt viroloog Ab Osterhaus en CIb-directeur Roel Coutinho niet al te vaak. In LUX lichtten op 17 september beide inmiddels bekende Nederlanders hun communicatiebeleid rond de grieppandemie toe aan een kritisch publiek. Gedecideerd. Coutinho: “Achteraf is het altijd makkelijk praten”.

Verslag: Koen Dortmans

Niet eerder heeft de wereld een grieppandemie zo direct ervaren als de huidige. Virologen over de hele wereld volgden voor de WHO alle griepgevallen nauwlettend op de voet met in hun kielzog duizenden journalisten die over de ontwikkelingen berichtten. De pandemie ontspon zich zo als een spannend verhaal dat crescendo naar een hoogtepunt steeg van een eerste geval in Mexico, via een eerste geval in Europa, een eerste grieppatiënt in Nederland, de wereldwijde pandemie naar de eerste dode in Nederland. Geen wonder dat de Nederlandse bevolking zich bekocht voelde toen Roel Coutinho, directeur van het Centrum voor Infectieziektenbestrijding (CIb), op 7 augustus verkondigde dat het bij de Mexicaanse griep om een normale seizoensgriep ging. Vandaar ook dat de kritiek groeide op de twee prominente gezichten die in de Nederlandse media de afgelopen maanden veelvuldig in beeld waren, naast Coutinho ook viroloog Ab Osterhaus. Ze zouden het risico van de pandemie verkeerd ingeschat hebben of tenminste de gevolgen te sterk aangezet. Reden voor debatcentrum LUX, het Centre for Society and Genomics en het UMC St Radboud om beide heren publiekelijk te laten uitleggen wat ze met hun media-optredens beoogden en hoe het publiek tegen hun communicatie aankeken.

Coutinho wuift kritiek over verkeerde voorspellingen van de hand. “Achteraf is het altijd makkelijk praten. Het moeilijke is dat er geen waarheid is. Je moet je telkens opnieuw baseren op gegevens; er is veel onderzekerheid.” Osterhaus beaamt dat. “We hebben het niet verkeerd ingeschat. Vergeleken met SARS en de vogelgriep in 2003, toen de overheid oorverdovend stil bleef, is het nu met het H1N1-virus goed gegaan.” Maar hoe zat het dan met de mildheid van de griep? Was die niet vanaf het begin helder geweest, zoals Huub Schellekens zei? Coutinho: “Dat was een volstrekt ongefundeerde uitspraak. Hij heeft achteraf gelijk gekregen maar hij kon op dat moment niet weten dat het zo zou aflopen.”

Ook nu zouden beide heren de minister adviseren 34 miljoen vaccins te bestellen. Osterhaus: “Je moet op het ergste voorbereid zijn. De ziekte kan zich immers in het najaar nog verder manifesteren.”

Precies daar grijpt de kritiek van het publiek aan. Waarom spraken Coutinho en Osterhaus niet met een stem? Want Osterhaus heeft telkens de neiging om de zaak te overdrijven, zo luidde de kritiek en dat schept verwarring. Zo was iemand van mening dat de vergelijking met de beruchte Spaanse griep uit 1918 verboden moest worden. “Die situatie is totaal niet met de huidige te vergelijken. Toen bestond er geen antibiotica om mensen met een longontsteking niet te laten bezwijken aan de griepverschijnselen.”

Op scholen, bij de huisarts, bij de GGD: overal ervaren docenten, patiënten en professionals last van de verwarring. Een journaliste: “Mijn man heeft een aandoening en moet bij klachten getest worden. Dat is niet gebeurd omdat er grote onduidelijkheid heerste bij de huisarts. Dat komt door de gebrekkige communicatie.” Coutinho legde de kritiek naast zich neer: “Ik run geen militaire organisatie. Ik probeer 8.000 huisartsen zo goed mogelijk voor te lichten wat ze moeten doen. De verwarring in de spreekkamer is niet mijn verantwoordelijkheid.”

Iemand opperde of Osterhaus ooit gehoord had van het verschil tussen een most likely en een worst case scenario. Was het niet beter het meest waarschijnlijke verloop te communiceren en achter de schermen met het ergste rekening te houden? Osterhaus vindt van niet: “Bij zo’n griep bestaat alleen een worst case scenario. Een ander scenario bestaat niet.”

Het radioprogramma Argos van de VPRO heeft opnamen van het debat gebruikt voor een uitzending op zaterdag 25 september. Daarin wordt wederom gerefereerd naar Osterhaus' vermeende contacten met de (farmaceutische) industrie waarover ook alle Nederlandse kranten berichtten, zoals de Volkskrant en de Telegraaf.

Een uitgebreider verslag is binnenkort te vinden op de website van LUX en in het blad Lev, het magazine van het Centre for Society and Genomics (CSG).

• Nieuwe reactie toevoegen

1 reactie