Literaturjugend over LUX Live: de onderkant arbeidsmarkt

Elf

I
“Als je een miljoen in de loterij wint, heb je dat dan verdiend?”
“Nee, natuurlijk niet. Dan heb je gewoon mazzel.”
“En als je ergens heel erg je best op doet – en het lukt. En omdat het gelukt is, willen een heleboel mensen je opeens geld geven. Heb je dat dan verdiend?”
“Ja, dan heb je succes. Als in: succes is een keuze.”
“En als je geboren wordt en je blijkt heel goed te zijn in ergens heel erg je best op doen, en dat laten lukken en dan geld krijgen. Heb je dat dan verdiend?”
“Dan… heb je talent.”
“Talent?”
“Ja, talent. Dat is dat je de mazzel hebt, dat voor jou succes een keuze is.”

II
Het dorp waar ik ben opgegroeid was klein en verzuild. Er waren net genoeg kinderen om drie scholen te bevolken. Scholen waar het woord schaalvergroting niet op de schoolborden paste.
Het liberalisme was nog lang niet aan een neo toe.

De katholieke school heette naar een heilige. De bonte avonden werden er opgeluisterd door een fanfare, die ook naar een heilige heette.
Onze protestants-christelijke school was vernoemd naar onze aanstaande koning. De fanfare die naar onze vorige koningin was vernoemd, vergalde onze bonte avonden.
Op de bonte avonden van de openbare school werd Sympathy for the devil gedraaid. Achterstevoren.

III
Toen Theo Maassen laatst weer eens iets intrigerends zei, moest ik opeens aan Johan Harmsen denken. Theo zei dat het ergens niet eerlijk was, dat mensen die goed met woorden waren met elkaar afgesproken hadden dat we hier alles met woorden oplossen. En dat mensen die, bijvoorbeeld, goed met hun vuisten waren, óók alles met woorden moesten oplossen.
Onze protestants christelijke school was zo klein dat het mogelijk was dat Johan Harmsen en Mitchell van Zetten bij elkaar in de klas zaten. Mitchell had een vlotte babbel en haalde 10-en. Johan Harmsen haalde 1-en en had alleen zijn vuisten. Daar kon hij al zijn woede in leggen. Als wij bijvoorbeeld weer eens riepen: “Johan! Er ligt een stuiterbal op je hoofd!” en hij een kwartier later nog op zijn hoofd aan het meppen was.

Kinderen kunnen zo wreed zijn, zeggen volwassenen dan, voor het gemak maar even vergetend, dat ze zelf over hun wreedheid vaak niet veel meer dan een dun laagje vernis hebben gelegd.

IV
Laatst stond ik voor de chips-schappen in de supermarkt, in mijn mandje een bakje champignons van 89 eurocent. Ik keek tegen een muur van keuzevrijheid aan. Kettle chips, chips met vinegar, linksdraaiende wokkels, rechtsdraaiende wokkels.
Opeens doemde achter die muur een wereld op. Een markt. Een arbeidsmarkt. Iets met een bovenkant en een onderkant. Marketingafdelingen, waar elke dag weer iets nieuws bedacht wordt. Waar woorden als innovatie en flexibiliteit klinken als een klok. Chips met champignonsmaak – hebben we dat al eens geprobeerd?
Al dat geïnnoveer geeft een enorme rotzooi. En die moet worden opgeruimd. Door mensen die ‘s avonds laat de marketingafdelingen bevolken. Schaduwen. Zombies.

Ik stond voor de schappen en wist dat ik moest kiezen. Maar ik kon het niet.

V
We hadden precies genoeg kinderen om een elftal te vormen voor het schoolvoetbaltoernooi. We hadden geen bank, dus Johan moest in de basis. Er ontstond een discussie wat we met hem moesten. Op doel dan maar.
Johan kwam met enorme handschoenen en een shirt met een 0 achterop. Dat kon niet, vonden we. Linksbuiten Mitchell haalde een 1 van zijn nummer 11 en plakte hem voor de 0. “Vóór jou tien anderen, jongen,” zei hij, terwijl hij Johan op de schouders klopte.

We werden glorieus laatste, regen de nederlagen aaneen tot één grote zegetocht. Hoogtepunt was ons enige doelpunt, ingekopt door Mitchell. Johan stak het hele veld over en vloog Mitchell om zijn hals. “Bal op je hoofd! Bal op je hoofd!” juichten ze samen. Voordat Johan terug in zijn doel was hadden we alweer een tegendoelpunt geïncasseerd. We verloren met 10-1.

VI
Ik heb laatst eens geprobeerd Johan en Mitchell te googlen. Mitchell had ik meteen te pakken, samen met het succesverhaal dat ik verwachtte. Voor Johan Harmsen kreeg ik 10 hits, maar onze Johan Harmsen zat er niet tussen. Misschien werkt hij wel in de champignonteelt, of is hij postbode in Lettelbert. Misschien strijkt hij de overhemden van een directeur, of is hij schoonmaker. Misschien is hij wel vakkenvuller bij de bezorgservice van de Albert Heijn.

Of, heel misschien, heeft hij wel de loterij gewonnen.